W tym dziale znajdują się artykuły poruszające problematykę hiszpańskich części mowy. Poniżej znajduje się lista z której możesz wybrać z jakim zagadnieniem chcesz się zapoznać.
Adverbio to po hiszpańsku "Przysłówek" jest to część mowy, która odpowiada na pytanie JAK? i służy do opisywania czasowników. (Iść (jak?) szybko.)
W przypadku przysłówków podobnie jak w przypadku przymiotników możliwe jest stosowanie kwantyfikatorów, które mają na celu wzmocnić ich znaczenie.
por ejemplo: muy + adjetivo/adverbio = muy rápido/muy rápidamente PRZYSŁÓWKI SPOSOBU
Przysłówki sposobu są to przysłówki pochodzące od przymiotników. Tworzymy je dodając do przymiotnika rodzaju żeńskiego końcówkę -mente.
rapido - rapida - rapidamente
szybki - szybka - szybko
facil - facil - facilmente
łatwy - łatwa - łatwo
|
Siempre
|
Zawsze
|
|
Casi Siempre
|
Prawie Zawsze
|
|
Normalmente
|
Zwyczajnie
|
|
A Menudo
|
Często
|
|
A Veces
|
Czasami
|
|
Casi Nunca
|
Prawie Nigdy
|
|
Nunca
|
Nigdy
|
|
Ahora
|
Teraz
|
|
Ahora mismo
|
W tym momencie
|
|
Temprano
|
Wcześnie
|
|
Tarde
|
Późno
|
|
Hoy
|
Dzisiaj
|
|
Mañana
|
Jutro
|
|
Ayer
|
Wczoraj
|
|
Anteayer
|
Przedwczoraj
|
|
Proximamente
|
Wkrótce
|
|
Antes
|
Przedtem
|
|
Anoche
|
Wczoraj wieczorem
|
|
Aún
|
Jeszcze
|
|
Cuando
|
Kiedy, Gdy
|
|
Después
|
Potem
|
|
Entonces
|
Wtedy
|
|
Jamás
|
Nigdy
|
|
Luego
|
Później
|
|
Mientras
|
Tymczasem
|
|
Ya
|
Już
|
Często spotykane są również zwroty przysłówkowe:
|
La semana que viene
|
W następnym tygodniu
|
|
El año que viene
|
W przyszłym roku
|
|
Dentro de dos años
|
Za dwa lata
|
|
La semana pasada
|
W zeszłym tygodniu
|
|
Por la mañana
|
Rano
|
|
Aquí
|
Tutaj
|
|
Allí
|
Tam
|
|
Allá
|
Tam
|
|
Fuera
|
Nazewnątrz
|
|
Abajo
|
Na dole
|
|
Arriba
|
Na górze
|
|
Delante
|
Przed
|
|
Adelante
|
Naprzód
|
|
Alrededor
|
Dookoła
|
|
Antes
|
Przedtem
|
|
Atrás
|
Z tyłu
|
|
Cerca
|
Blisko
|
|
Debajo
|
Pod
|
|
Donde
|
Gdzie
|
|
Encima
|
Na
|
|
Enfrente
|
Naprzeciw
|
|
Lejos
|
Daleko
|
|
Entre
|
Pomiędzy
|
|
Algo
|
Coś
|
|
Nada
|
Nic
|
|
Apenas
|
Ledwo
|
|
Bastante
|
Dość
|
|
Casi
|
Prawie
|
|
Cuanto
|
Ile
|
|
Demasiado
|
Zbyt
|
|
Más
|
Bardziej
|
|
Menos
|
Mniej
|
|
Mucho
|
Dużo
|
|
Poco
|
Mało, Trochę
|
|
Todo
|
Wszystko
|
|
Sólo
|
Tylko
|
|
Mitad
|
Połowa
|
|
Tan
|
Takbardzo, Tak
|
|
Tanto (~… como… )
|
Tyle (Tyle...ile...)
|
|
Así
|
Tak, W ten sposób
|
|
Bien
|
Dobrze
|
|
Mal
|
Źle
|
|
Como
|
Jak
|
|
Casi
|
Prawie
|
|
Despacio
|
Powoli
|
|
Rápido
|
Szybko
|
|
Lento
|
Wolno
|
|
Deprisa
|
Pośpiesznie
|
|
Mejor
|
Lepiej
|
|
Excelente
|
Wyśmienicie
|
|
No
|
Nie
|
|
Nunca
|
Nigdy
|
|
Tampoco
|
Także nie
|
|
Jamás
|
Nigdy
|
|
Que
|
Co
|
|
Porque
|
Dlaczego
|
|
Acaso
|
Może
|
Ten artykuł jest poświęcony hiszpańskim rodzajnikom ich użycie dla polaków uczących się języka hiszpańskiego może być niekiedy skomplikowane ze względu na fakt iż taka część mowy jak rodzajnik w językach słowiańskich w tym i w języku polskim nie występuje.
O podstawach związanych z Rodzajnikami hiszpańskimi pisaliśmy w artykule poświęconym Rzeczownikom ze względu na współzależność tych dwóch części mowy.
Wyróżniamy następujące rodzaje Rodzajników:
- Articulo Definido (Rodzajnik Określony)
- Articulo Indefinido (Rodzajnik Nieokreślony)
- Articulo Neutro (Rodzajnik Nijaki)
O użyciu Rodzajników Określonych, Nieokreślonych lub braku rodzajnika przed Rzeczownikiem (tzw. rodzajnik zerowy) znajdziesz w artykule o Rzeczownikach.
FORMY ŚCIĄGNIĘTE RODZAJNIKÓW
AL = A + EL
DEL = DE + EL
KONIUGACJE CZASOWNIKÓW
W języku hiszpańskim istnieją trzy grupy czasowników, zależnych od ich końcówki: -ar, -er, -ir.
ODMIANA CZASOWNIKÓW REGULARNYCH W CZASACH TERAŹNIEJSZYCH
| Koniugacja -ar | Koniugacja -er | Koniugacja -ir |
|
trabajar
|
beber
|
vivir
|
CZASOWNIKI NIEREGULARNE
W języku hiszpańskim oczywiście oprócz czasowników regularnych istnieją, również czasowniki nieregularne jest ich dosyć dużo, jednak większość ma tak naprawdę pewne zasady odmiany.
Odnośnie tych czasowników istnieje reguła zamiany samogłosek według następującego tematu:
1. o => ue (poder , encontrar , volver , dormir , sonar , costar , recordar)
2. u => ue (jugar)
3. e => ie (querer , cerrar , comenzar , empezar , entender , perder , pensar , regar , merendar)
4. e => i (pedir , servir)
Zamiana następuje we wszystkich osobach oprócz pierwszej i drugiej liczby mnogiej.
por ejemplo:
|
JUGAR
|
PODER
|
PEDIR
|
PERDER
|
|
|
Yo |
juego
|
puedo
|
pido
|
pierdo
|
|
Tu
|
juegas
|
puedes
|
pides
|
pierdes
|
|
El/Ella
|
juega
|
puede
|
pide
|
pierde
|
|
Nosotros/-as
|
jugamos
|
podemos
|
pedimos
|
perdemos
|
|
Vosotros/-as
|
jugáis
|
podéis
|
pedís
|
perdéis
|
|
Ellos/Ellas
|
juegan
|
pueden
|
piden
|
pierden
|
W przypadku odmiany czasowników częściowo nieregularnych (tzn. takich w których występują oboczności) dobrze jest rozpisać czasownik w formie dwóch kolumn i zaznaczyć tzw. Zasadę buta – to co poza „butem” pozostaje bez zmian literowych np.:
QUERER (E:IE)
| Quiero | Queremos |
| Quieres | Quereis |
| Quiere | Quieren |
Istnieją również całkowicie nieregularne czasowniki, które po prostu musimy się nauczyć na pamięć. Przykładami takich czasowników są między innymi SER , ESTAR (w jednym z działów na stroniejest ich odmiana) , ale również czasowniki TENER, SABER.
|
TENER
|
SABER
|
|
|
Yo |
tengo
|
sé
|
|
Tu
|
tienes
|
sabes
|
|
El/Ella
|
tiene
|
sabe
|
|
Nosotros/-as
|
tenemos
|
sabemos
|
|
Vosotros/-as
|
tenéis
|
sabéis
|
|
Ellos/Ellas
|
tienen
|
saben
|
Przedstawimy w tym dziale podstawowe cyfry i liczby do 30, oraz zasady tworzenia dowolnych liczb od 30 w górę....
Numeros - Liczby
Od 1 do 29...
Liczebniki takie jak uno i veintiuno. a także inne liczebniki zawierajace końcówkę -uno, które występują przed rzeczownikiem rodzaju męskiego skracamy do un.
un minuto - jedna minuta
Natomiast, gdy takie liczebniki występują przed rzeczownikami rodzaju żeńskiego zmieniamy uno na una.
una mesa - jeden stół
Od 30 do 100....
30. treinta
31. treinta y uno
32. treinta y dos
33. treinta y tres
34. treinta y cuatro
35. treinta y cinco
36. treinta y seis
37. treinta y siete
38. treinta y ocho
39. treinta y nueve
40. cuarenta
41. cuarenta y uno
42. cuarenta y dos
...
50. cincuenta
51. cincuenta y uno
52. cincuenta y dos
...
60. sesenta
61. sesenta y uno
62. sesenta y dos
....
70. setenta
71. setenta y uno
72. setenta y dos
...
80. ochenta
81. ochenta y uno
82. ochenta y dos
...
90. noventa
91. noventa y uno
92. noventa y dos
...
100. cien
Od 100 do 1000....
100. cien
101. ciento uno
102. ciento dos
103. ciento tres
...
200. doscientos, -as
300. trescientos, -as
400. cuatrocientos, -as
500. quinientos, -as
600. seiscientos, -as
700. setecientos, -as
800. ochocientos, -as
900. novecientos, -as
Ciento nie ma rodzaju żeńskiego.
Od 1000 do ....
1.000. mil
2.000. dos mil
3.000. tres mil.
4.000. cuatro mil
5.000. cinco mil
6.000. seis mil
7.000. siete mil
8.000. ocho mil
9.000. nueve mil
...
1.000.000. un millón
1.000.000.000. mil millones
1.000.000.000.000. un billion
Liczebniki porządkowe są formalnie przymiotnikami więc od każdej formy męskiej tworzymy formy żeńskie zamieniając -o na -a.
|
CANTAR
|
CANTADO
|
|
BEBER
|
BEBIDO
|
|
VIVIR
|
VIVIDO
|
czyli jeżeli w zależności od końcówki czasownika dokonujemy następującej zamiany:
AR => ADO
ER, IR => IDO
Oprócz regularnie tworzonych Participio Pasado istnieją również nieregularne, poniżej przedstawiamy tabelkę najpopularniejszych, nieregularnych Partcipio Pasado :
|
SER
|
SIDO
|
BYĆ
|
|
VER
|
VISTO
|
WIDZIEĆ
|
|
PONER
|
PUESTO
|
KŁAŚĆ
|
|
ESCRIBIR
|
ESCRITO
|
PISAĆ
|
|
ABRIR
|
ABIERTO
|
OTWIERAĆ
|
|
VOLVER
|
VUELTO
|
WRACAĆ
|
|
HACER
|
HECHO
|
ROBIĆ
|
|
ROMPER
|
ROTO
|
ŁAMAĆ
|
|
DECIR
|
DICHO
|
MÓWIĆ
|
ADJETIVOS POSESIVOS
Jeżeli rzeczownik, który pojawia sie po zaimku dzierżawczym, jest w liczbie pojedyńczej, używamy następujacych form:
MI - mój, moja, moje
TU - twój, twoja, twoje ( u jest tutaj nieakcentowane jest to różnica w stosunku do Tú z akcentem które oznacza TY )
SU - jego , jej
NUESTRO/-A - nasz , nasze
VUESTRO/-A - wasz , wasze
SU - ich
por ejemplo:
Mi hermano es hijo único - Mój brat ma jest jedynakiem.
Tu hermana es muy guapa - Twoja siostra jest bardzo ładna
Su corazón está roto - Jego/jej serce jest złamane
Nuestra casa es muy grande - Nasz dom jest bardzo duży
Vuestra vida es aburrida - Wasze życie jest nudne
Su canciones son interesantes - Ich piosenki są interesujące
Natomias jeżeli rzeczownik pojawiający się po zaimku dzierżawczym występuje w liczbie mnogiej, formy powyższych zaimków ulegają zmianie poprzez dodanie końcówki -s
MIS , TUS , SUS , NUESTROS/-AS , VUESTROS/-AS , SUS
PRONOMBRES POSESIVOS
Powyżej przedstawione zostały najbardziej podstawowe zaimki dzierżawcze występujące w funkcji przymiotnej, używane w momencie gdy stoją przed rzeczownikami. Oprócz nich występują również zaimki dzierżawcze w funkcji rzeczownej (samodzielnie) lub występujące po rzeczowniku, który określają.
|
m. sing.
|
f. sing.
|
m. pl.
|
f. pl.
|
| el mio | la mia | los mios | las mias |
|
el tuyo |
la tuya | los tuyos | las tuyas |
| el suyo | la suya | los suyos | las suyas |
| el nuestro | la nuestra | los nuestros | las nuestras |
| el vuestro | la vuestra | los vuestros | las vuestras |
| el suyo | la suya | los suyos | las suyas |
Podobnie jak w przypadku rzeczowników tak i w przypadku przymiotników ( ADJETIVOS ) wyróżniamy rodzaje i tworzymy ich liczby mnogie.
RODZAJE PRZYMIOTNIKÓW HISZPAŃSKICH
Rodzaj męski
- przymiotniki zakończone na -o
tonto - głupi
italiano - włoski
blanco - biały
mejor - lepszy
peor - gorszy
bailarín - roztańczony
Rodzaj żeński
- przymiotniki rodzaju żeńskiego tworzy się przez zamianę końcówki -o na końcówkę -a.
tonta - głupia
italiana - włoska
blanca - biała
- formy żeńskie w niektórych przypadkach tworzy się przez dodanie końcówki -a
trabajadora - pracowita
bailarína - roztańczona
Przymiotniki zakończone natomiast na -a , -e , -í , -ú , -ar , -n , -l , -z mają jednakowe formy w obu rodzajach.
inteligente - inteligentny, inteligentna
fuerte - silny, mocny
débil - słaby
triste - smutny
marroquí - marokijski
fácil - łatwy
veloz - szybki
joven - młody
LICZBA MNOGA
Przymiotniki zakończone samogłoską ( oprócz akcentowanych -í , -ú ) tworzą liczbę mnogą poprzez dodanie końcówki -s.
milagrosa => milagrosas
tonto => tontos
Przymiotniki zakończone na spółgłoskę oraz akcentowane -í , -ú tworzą natomiast liczbę mnogą poprzez dodanie końcówek -es
joven => jovenes
marroquí => marroquíes
UWAGA!!!
Podczas tworzenia zdań przymiotniki określejace rzeczownik powinny być w tym samym rodzaju i liczbie pj:
el perro (es) grande
la perra (es) pequeña
los perros (son) grandes
las perras (son) pequeñas
Rzeczowniki w języku hiszpańskim najczęściej poprzedzane są tzw. rodzajnikami (artículo). Użycie tych rodzajników jest bardzo istotne jeżeli chodzi o sens i znaczenie zdań w języku hiszpańskim. Istnieją oczywiście przypadki w których nie używamy rodzajników. Język hiszpański posiada następujący podział rzeczowników:
1. ze względu na rodzaj:
- męski (masculino)
- żeński (femenino)
2. ze względu na liczbę:
- pojedyncza (singular)
- mnoga (plural)
Jak już pisaliśmy powyżej w celu rozróżniania rodzaju rzeczownika: męskiego i żeńskiego używa się rodzajników.
Poniżej przedstawiamy podstawowe założenia odnośnie rodzaju rzeczowniki w języku hiszpańskim:
RODZAJNIKI OKREŚLONE (Articulos Definidos)
Przed rzeczownikami mogą występować nastepujące rodzajniki określone (definidos):
|
Masculino ( męski )
|
Femenino ( żeński )
|
|
|
singular
|
el gato
|
la gata
|
|
plurar
|
los gatos
|
las gatas
|
|
singular
|
el profesor
|
la profesora
|
|
plurar
|
los profesores
|
las profesoras
|
RODZAJNIKI NIEOKREŚLONE (Articulos Indefinidos)
W języku hiszpańskim oprócz rodzajników określonych el, la , los , las występują ich odpowiedniki nieokreślone. Które czasami zwłaszcza w liczbie mnogiej bywają tłumaczone jako "pewien" , "jakiś" przyjmują następujące formy
|
Masculino ( męski )
|
Femenino ( żeński )
|
|
|
singular
|
un gato
|
una gata
|
|
plurar
|
unos gatos
|
unas gatas
|
KIEDY STOSUJEMY RODZAJNIKI OKREŚLONE?
KIEDY STOSUJEMY RODZAJNIKI NIEOKREŚLONE ?
KIEDY NIE STOSUJEMY RODZAJNIKÓW ?
ZAIMKI OSOBOWE występują w zdaniu w następujących przypadkach:
Zaimki osobowe pełniące funkcję podmiotu to:
|
Yo
|
JA
|
|
Tu
|
TY
|
|
El/Ella
|
ON/ONA
|
|
Nosotros/-as
|
MY
|
|
Vosotros/-as
|
WY
|
|
Ellos/Ellas
|
ONI/ONE
|
Zaimki osobowe pełniące funkcję dopełnienia bliższego to:
|
Me
|
MNIE
|
|
Te
|
CIEBIE
|
|
Lo
La |
JEGO, GO, PANA
JĄ, PANIĄ |
|
Nos
|
NAS
|
|
Os
|
WAS
|
|
Los
Las |
ICH, PANÓW
JE, PANIE |
Zaimki osobowe pełniące funkcję dopełnienia dalszego to:
|
Me
|
MNIE, MI
|
|
Te
|
TOBIE
|
|
Le/Se
|
JEMU, JEJ, PANU, PANI
|
|
Nos
|
NAM
|
|
Os
|
WAM
|
|
Les/Se
|
IM, PAŃSTWU
|
Zaimki osobowe mogą być również poprzedzone w zdaniu przyimkiem. Wtedy przyjmują one poniższe formy:
|
Mi
|
|
Ti
|
|
El/Ella/Usted
|
|
Nosotros/-as
|
|
Vosotros/-as
|
|
Ellos/Ellas/Ustedes
|
preparar para mi - przygotować dla mnie
UWAGA!
Szczególny przypadek stanowi konstrukcja z przyimkiem CON, gdyż w zdaniu zaimki 1 i 2 os. l. poj., czyli mí i ti łączą się z nim tworząc formy:
conmigo
contigo
Ale zaimki él/ella/ellos/ellas tworzą formę consigo z przyimkiem CON tylko i wyłącznie wtedy kiedy zaimek osobowy jest zbieżny z podmiotem w zdaniu, czyli:
Él no quiere llevar a su hermano consigo. - On nie chce zabrać z sobą swojego brata.
ale:
No quiero hablar con él. - Nie chcę z nim rozmawiać.
|
liczba pojedyńcza
|
liczba mnoga
|
|
|
rodzaj męski
|
ese aquel |
esos aquellos |
|
rodzaj żeński
|
esa aquella |
esas aquellas |
Jak widzimy w języku hiszpańskim istnieją 3 rodzaje zaimków wskazujących. Zaimki wskazujące este,esta,estos,estas określają osoby, przedmioty znajdujace się blisko osoby mówiącej. Odnoszą się także do momentu rozmowy
Este coche es muy comodo - Ten samochód jest bardzo wygodny (np. samochód którym teraz jedziemy )
UWAGA!! Kiedy przed rzeczownikiem pojawia się zaimek wskazujacy nie używamy rodzajników
Este gato es blanco y ese perro es negro.
En ese momento sono el telefon.
W języku polskim występuja tylko dwa rodzaje zaimków wskazujacych dlatego ese tłumaczymy w zależności od kontekstu jako "ten" , "tamten" .
Zaimki wskazujące aquel , aquella , aquellos , aquellas odnoszą się do osób i przymiotników które znajdują się daleko zarówno od osoby mówiącej, jak i od rozmówcy. Czasowo odnosza się do odległej przyszłości albo przeszłości.
Aquel dia estaba enfermo - Tamtego dnia byłem chory.
Zaimki wskazujące moga występować również osobno, wtedy jednak należy zaznaczyć nad samogłoską sylaby akcentowanej akcent graficzny.