W dziale Czasowniki przedstawiliśmy podstawowe pojęcia związane z czasownikami, których znajomość jest niezbędna do nauki czasów w języku hiszpańskim. Opisane zostały tam trzy koniugacje czasowników w zależności od ich końcówki oraz przykładowe odmiany w czasie teraźniejszym. W tym dziale opiszemy jak tworzy się zdania w innych czasach hiszpańskich, jakich używa się konstrukcji, oraz jak w zależności od przynależności do danej grupy odmieniamy czasowniki w danym czasie.
W języku hiszpańskim istnieją cztery tryby: oznajmujący (indicativo), warunkowy (condicional), łączący (subjuntivo) i rozkazujący (imperativo).
Czas teraźniejszy Presente de Indicativo służy do wyrażania czynności teraźniejszej, w języku hiszpańskim podobnie jak w języku polskim za jego pomocą możemy wyrazić czynnośc aktualną, odbywającą się w chwili obecnej lub czynność zwyczajową:
Ahora leo el libro. - Teraz czytam książkę.
Nunca se acuesta tarde.- Nigdy nie kładzie się spać późno.
KONSTRUKCJA ZDAŃ
|
(Podmiot) + czasownik odmieniany w danej koniungcji + dopełnienie. |
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie, tzn. możemy powiedzieć Ja pływam w basenie albo Pływam w basenie.
Czasownik w języku hiszpańskim jak podaliśmy w dziale o częściach mowy może być odmieniany w 3 koniugacjach -ar,-er, -ir. Może być odmieniany całkowicie regularnie lub nieregularnie pełnie i niepełnie.
Odmianę czasownika BYĆ w formach SER, ESTAR, HABER w czasie teraźniejszym została przedstawiona w dziale podstawy gramatyki.
SER, ESTAR, HABER >>>
ZASTOSOWANIE
Presente de Indicativo Wyraża podobnie jak w języku polskim, w teraźniejszości:
1. czynność jednorazową
|
Pongo la mesa.
(Nakrywam do stołu.) El cocinero corta los tomates. (Kucharz kroi pomidory.) |
|
Los niños duermen en sus camas.
(Dzieci śpią w swoich łóżkach.) Antonio no se siente bien. (Antonio nie czuje się dobrze.) |
|
Siempre se levanta a las seis.
(Zawsze wstaje o szóstej.) A veces no sé que decir. (Czasami nie wiem co powiedzieć.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
W języku hiszpańskim pytania i przeczenia tworzymy dużo prościej niż np. w języku angielskim.
Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany,a pytania dodatkowo możemy rozpoczynać od QUE - CO, COMO - JAK, itd.:
|
¿(PODMIOT) + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE?
por ejemplo: ¿(Tú) sabes cocinar? Czy (ty) umiesz gotować? ¿(Vosotros) tenéis tempo? Czy (wy) macie czas? |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO które stawiamy między podmiot a czasownik odpowiednio odmieniony.
|
(PODMIOT) + NO + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE.
por ejemplo: (Ella) no quiere responder a la pregunta del profesor. (Yo) no Puedo ayudarte. |
Hiszpański czas Pretérito Anterior to Czas Zaprzeszły, służy on jak sama nazwa wskazuje to wyrażania czynności w przeszłości, która wydarzyła się przed inną czynnością mającą miejsce również w przeszłości. We współczesnym języku hiszpańskim użycie tego czasu jest coraz rzadsze. W tym artykule podobnie jak we wszystkich innych w rozdziale Czasy Hiszpańskie mówimy o czasie funkcjonującym w trybie Modo Indicativo. Konstrukcja tego czasu jak również zasady jego użycia są dosyć proste. Całość sprawdza się do odmiany czasownika haber w czasie Pretérito Perfecto Simple lub Pretérito Indefinido - pełni on w zdaniu funkcję tzw. czasownika posiłkowego (jeżeli uczyłeś się angielskiego jest to np. odpowiednik had w czasie Past Perfect). Następnie stawia się czasownik właściwy w postaci Participios Pasado. Więcej na temat konstrukcji i użycia tego czasu znajdziesz w poniższym artykule.
Cuando hube termindo de pasear, me fui a casa. - Kiedy skończyłem spacerować, poszedłem do domu.
Salieron del mercado en cuanto hubieron comprado todo. -Wyszli ze sklepu kiedy jak tylko kupili wszystko.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + Pretérito Perfecto Simple o Pretérito Indefinido del verbo auxiliar HABER + Participio Pasado + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Dopełnienie to tzw. reszta zdania.
Pretérito Perfecto Simple de HABER jest to czasownik posiłkowy HABER odmieniany w Pretérito Perfecto Simple de Indicativo.
Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu w Pretérito Anterior.
Pretérito Perfecto Simple de HABER
|
Odmiana HABER przez osoby w Pretérito Perfecto Simple de Indicativo
|
|
|
yo
|
HUBE
|
|
tu
|
HUBISTE
|
|
el/ella/Vd.
|
HUBO
|
|
nosotros/-as
|
HUBIMOS
|
|
vosotros/-as
|
HUBISTEIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
HUBIERON
|
Participios Pasado
Większość imiesłowów biernych w języku hiszpańskich tworzy się bardzo prosto wedle poniższej zasady:
|
CANTAR
|
CANTADO
|
|
BEBER
|
BEBIDO
|
|
VIVIR
|
VIVIDO
|
czyli jeżeli w zależności od końcówki czasownika dokonujemy następującej zamiany:
AR => ADO
ER, IR => IDO
Oprócz regularnie tworzonych Participio Pasado istnieją również nieregularne, poniżej przedstawiamy tabelkę najpopularniejszych, nieregularnych Partcipio Pasado :
|
SER
|
SIDO
|
BYĆ
|
|
VER
|
VISTO
|
WIDZIEĆ
|
|
PONER
|
PUESTO
|
KŁAŚĆ
|
|
ESCRIBIR
|
ESCRITO
|
PISAĆ
|
|
ABRIR
|
ABIERTO
|
OTWIERAĆ
|
|
VOLVER
|
VUELTO
|
WRACAĆ
|
|
HACER
|
HECHO
|
ROBIĆ
|
|
ROMPER
|
ROTO
|
ŁAMAĆ
|
|
DECIR
|
DICHO
|
MÓWIĆ
|
ZASTOSOWANIE
Preterito Perfecto (Perfecto Compuesto) używamy w następujących przypadkach:
|
Tan pronto como hubieron recibido los regalom, empezaron a abrirlos.
(Jak tylko otrzymali prezenty, zaczęli je rozpakowywać.) |
|
Después que hubieron ganado, se fueron a la fiesta.
(Zaraz po tym jak wygrali, poszli na imprezę.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik posiłkowy wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + Pretérito Perfecto Simple de HABER + Participio Pasado +...? |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem posiłkowym HABER odpowiednio odmieniony. Jeżeli, nie używamy podmiotu to analogicznie NO trafia na początek zdania przed czasownik posiłkowy. Podobna sytuacja ma miejscę w momencie odmiany czasowników zwrotnych w tym czasie.
|
(PODMIOT) + NO + Pretérito Perfecto Simple de HABER + Participio Pasado +... |
ODMIANA CZASOWNIKA ZWROTNEGO
Postanowiłem przedstawić tutaj również przykładową odmianę czasownika zwrotnego w Pretérito Anterior ponieważ jest ona inna niż w czasach teraźniejszych. W zasadzie wszystko sprowadza się do tego, że Zaimek Zwrotny ( Pronombres Reflexivos ) odpowiednio odmieniony wędruje przed czasownik posiłkowy HABER( również odpowiednio odmieniony ), natomiast po Pretérito Perfecto Simple de HABER znajduje się czasownik właściwy przyjmujący formę Imiesłowu Biernego ( Participio Pasado ).
|
Odmiana LEVANTARSE w Pretérito Anterior
|
||
|
yo
|
ME
|
HUBE LEVANTADO
|
|
tu
|
TE
|
HUBISTE LEVANTADO
|
|
el/ella/Vd.
|
SE
|
HUBO LEVANTADO
|
|
nosotros/-as
|
NOS
|
HUBIMOS LEVANTADO
|
|
vosotros/-as
|
OS
|
HUBISTEIS LEVANTADO
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
SE
|
HUBIERON LEVANTADO
|
OKREŚLNIKI CZASU
Mówiąc o zastosowaniu czasu Pretérito Anterior należy zwrócić uwagę na charakterystyczne dla tego czasu określniki:
|
APENAS
|
LEDWO, ZALEDWIE
|
|
ASÍ QUE
|
TAK WIĘC
|
|
EN CUANTO
|
JAK TYLKO
|
|
EN SEGUIDA QUE
|
JAK TYLKO
|
|
LUEGO QUE
|
POTYM JAK
|
|
TAN PRONTO COMO
|
JAK TYLKO, TAK SZYBKO JAK
|
| DESPUÉS | ZARAZ PO |
|
UNA VEZ QUE
|
JAK TYLKO
|
Hiszpański czas Preterito Imperfecto jest odpowiednikiem polskiego czasu niedokonanego, główne jego zastosowanie to wyrażanie czynności które trwały w przeszłości przez pewien czas lub powtarzały się.
Mi madre siempre me ayudaba hacer los deberes. Mama zawsze pomagała mi odrabiać lekcje.
Al tener siete años ya sabía escribir. Mając siedem lat już umiała pisać.
Poniżej przedstawimy odmianę czasowników w danej koniugacji, podamy nieliczne czasowniki nieregularne jakie w tym czasie wystepują oraz jego zastosowanie.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + czasownik odmieniany w danej koniugacji + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Czasownik w języku hiszpańskim jak podaliśmy w dziale o częściach mowy może być odmieniany w 3 koniugacjach -ar,-er, -ir. W Presente Imperfecto musi być on odmieniany zgodnie z zasadami koniugacji obowiązującymi w tym czasie. Czasowniki moga być odmieniane całkowicie regularnie lub nieregularnie. Większość czasowników odmienia się w sposób regularny, poza nielicznymi wyjątkami.
ODMIANA CZASOWNIKÓW W PRETERITO IMPERFECTO
|
Odmiana CZASOWNIKÓW REGULARNYCH w Preterito Imperfecto.
|
|||
|
PODMIOT
|
CANTAR
|
BEBER
|
VIVIR
|
|
yo
|
CANTABA
|
BEBIA
|
VIVIA
|
|
tu
|
CANTABAS
|
BEBIAS
|
VIVIAS
|
|
el/ella/Vd.
|
CANTABA
|
BEBIA
|
VIVIA
|
|
nosotros/-as
|
CANTABAMOS
|
BEBIAMOS
|
VIVIAMOS
|
|
vosotros/-as
|
CANTABAIS
|
BEBIAIS
|
VIVIAIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
CANTABAN
|
BEBIAN
|
VIVIAN
|
Powyżej prezentujemy tabelkę w której zawarto odmianę przykładowych czasowników regularnych przez osoby w czasie Preterito Imperfecto co jest niezbędne do konstruowania zdań w tymże czasie. Jak zauważamy w koniugacjach -er i -ir czasowniki odmieniają się w ten sam sposób i w poszczególnych osobach mają te same końcówki. Na kolor pomarańczowy w powyższej tabelcę napisano tematy czasowników ( część nieodmienną ), a kolorem zielonym odmianę odpowiednich końcówek.
CZASOWNIKI NIEREGULARNE W PRETERITO IMPERFECTO:
Zewzględu na to, że liczba nieregularnych czasowników w Preterito Imperfecto jest niewielka, a większość nieregularnych czasowników u których występują oboczności w innych czasach, w tym czasie odmienia się regularnie, prezentujemy tylko trzy podstawowe i najważniejsze czasowniki SER , IR , VER.
|
CZASOWNIKI W PEŁNI NIEREGULARNE
|
|||
|
PODMIOT
|
SER
|
IR
|
VER
|
|
yo
|
ERA
|
IBA
|
VEIA
|
|
tu
|
ERAS
|
IBAS
|
VEIAS
|
|
el/ella/Vd.
|
ERA
|
IBA
|
VEIA
|
|
nosotros/-as
|
ERAMOS
|
IBAMOS
|
VEIAMOS
|
|
vosotros/-as
|
ERAIS
|
IBAIS
|
VEIAIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
ERAN
|
IBAN
|
VEIAN
|
ZASTOSOWANIE
Preterito Imperfecto używamy w następujących przypadkach:
|
Mientras Mario estaba en trabajo, su mujer preparaba la cena.
(Podczas gdy Mario był w pracy, jego żona przygotowywała kolację.) Cada verano pasabamos en la casa de mi abuela. (Każde lato spędzaliśmy w domu mojej babci) |
|
Aquel día no se encontraron porque no tenían tiempo.
(Tamtego dni nie spotkali się, ponieważ nie mieli czasu.) Ayer estaba muy ocupado y por eso no te llamé. (Wczoraj byłem bardzo zajęty, dlatego do ciebie nie zadzwoniłem.) |
|
Mi profesor era alto, delgado y siempre se sonreía.
(Mój nauczyciel był wysoki, chudy i zawsze się uśmiechał.) El paisaje era muy pintoresco. (Pejzaż był bardzo malowniczy.) |
|
Quería otra taza de café.preguntar como llegar al Parque Goya.
(Chciałbym zapytać jak dojść do Parku Goya.) Queríamos comer algo de la cocina española. (Chcieliśmy zjeść cos z kuchni hiszpańskiej.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją. Podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik zgodnie z zasadami odmiany danej koniugacji w Preterito Imperfecto wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE? |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem odpowiednio odmieniony.
|
(PODMIOT) + NO +CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE. No podía escribirte porque no sabía tu dirección. (Nie mogłem do ciebie napisać, bo nie znałem twojego adresu.) Antes no se vivía tan rápido. (Kiedyś nie żyło się tak szybko.) |
OKREŚLNIKI CZASU
Wraz z czasem Preterito Imperfecto często używamy następujacych określników czasu, a w zasadzie częstotliwości wykonywania danej czynności.
|
A VECES
|
CZASEM
|
|
DE VEZ EN CUANDO
|
CZASAMI
|
|
ANTES
|
PRZEDTEM
|
|
CADA LUNES
|
W KAŻDY PONIEDZIAŁEK
|
|
TODOS LOS DIAS
|
CODZIENNIE
|
Preterito Indefinido pełni w języku hiszpańskim często funkcję polskiego czasu dokonanego.
Ayer estuvimos en el Museo Nacional. Wczoraj byliśmy w Muzeum Narodowym.
El sábado pasado me visitó Juan. W poprzednią sobotę odwiedził mnie Juan.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + czasownik odmieniany w danej koniugacji + dopełnienie. |
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Czasownik w języku hiszpańskim jak podaliśmy w dziale o częściach mowy może być odmieniany w 3 koniugacjach -ar,-er, -ir. W Presente Indefinido musi być on odmieniany zgodnie z zasadami koniugacji obowiązującymi w tym czasie (co przedstawimy poniżej). Czasowniki moga być odmieniane całkowicie regularnie lub nieregularnie w pełni i niepełnie.
ODMIANA CZASOWNIKÓW REGULARNYCH
W PRETERITO INDEFINIDO
|
Odmiana CZASOWNIKÓW REGULARNYCH w Preterito Indefinido.
|
|||
|
PODMIOT
|
HABLAR
|
COMER
|
VIVIR
|
|
yo
|
HABLÉ
|
COMI
|
VIVI
|
|
tu
|
HABLASTE
|
COMISTE
|
VIVISTE
|
|
el/ella/Vd.
|
HABLÓ
|
COMIÓ
|
VIVIÓ
|
|
nosotros/-as
|
HABLAMOS
|
COMIMOS
|
VIVIMOS
|
|
vosotros/-as
|
HABLASTEIS
|
COMISTEIS
|
VIVISTEIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
HABLARON
|
COMIERON
|
VIVIERON
|
Powyżej prezentujemy tabelkę w której zawarto odmianę przykładowych czasowników regularnych przez osoby w czasie Preterito Indefinido co jest niezbędne do konstruowania zdań w tymże czasie. Jak zauważamy w koniugacjach -er i -ir czasowniki odmieniają się w ten sam sposób i w poszczególnych osobach mają te same końcówki. Na kolor pomarańczowy w powyższej tabelce napisano tematy czasowników ( część nieodmienną ), a kolorem zielonym odmianę odpowiednich końcówek.
Najczęściej używane czasowniki regularne:
BEBER, ESCRIBIR, SALIR, CASARSE, NACER, VIVIR, TERMINAR, AYUNDAR, RECIBIR, COMPRAR, VENDER.
ODMIANA CZASOWNIKÓW NIEREGULARNYCH
W PRETERITO INDEFINIDO
|
LICZBA POJEDYŃCZA
|
LICZBA MNOGA
|
|||||
|
yo
|
tu
|
el/ella
|
nosotros/-as
|
vosotros/-as
|
ellos/ellas
|
|
|
andar
|
anduve
|
anduviste
|
anduvo
|
anduvimos
|
anduvisteis
|
anduvieron
|
|
conducir
|
conduje
|
condujiste
|
condujo
|
condujimos
|
condujisteis
|
condujeron
|
|
dar
|
di
|
diste
|
dio
|
dimos
|
disteis
|
dieron
|
|
decir
|
dije
|
dijiste
|
dijo
|
dijimos
|
dijisteis
|
dijeron
|
|
dormir
|
dormi
|
dormiste
|
durmio
|
dormimos
|
dormisteis
|
durmieron
|
|
estar
|
estuve
|
estuviste
|
estuvo
|
estuvimos
|
estuvisteis
|
estuvieron
|
|
hacer
|
hice
|
hiciste
|
hizo
|
hicimos
|
hicisteis
|
hicieron
|
|
ir
|
fui
|
fuiste
|
fue
|
fuimos
|
fuisteis
|
fueron
|
|
leer
|
lei
|
leiste
|
leyo
|
leimos
|
leisteis
|
leyeron
|
|
morir
|
mori
|
moriste
|
murio
|
morimos
|
moristeis
|
murieron
|
|
pedir
|
pedi
|
pediste
|
pidio
|
pedimos
|
pedisteis
|
pidieron
|
|
poder
|
pude
|
pudiste
|
pudo
|
pudimos
|
pudisteis
|
pudieron
|
|
poner
|
puse
|
pusiste
|
puso
|
pusimos
|
pusisteis
|
pusieron
|
|
producir
|
produje
|
produjiste
|
produjo
|
produjimos
|
produjisteis
|
produjeron
|
|
proponer
|
propuse
|
propusiste
|
propuso
|
propusimos
|
propusisteis
|
propusieron
|
|
querer
|
quise
|
quisiste
|
quiso
|
quisimos
|
quisisteis
|
quisieron
|
|
saber
|
supe
|
supiste
|
supo
|
supimos
|
supisteis
|
supieron
|
|
ser
|
fui
|
fuiste
|
fue
|
fuimos
|
fuisteis
|
fueron
|
|
sentir
|
senti
|
sentiste
|
sintio
|
sentimos
|
sentisteis
|
sintieron
|
|
traducir
|
traduje
|
tradujiste
|
tradujo
|
tradujimos
|
tradujisteis
|
tradujeron
|
|
tener
|
tuve
|
tuviste
|
tuvo
|
tuvimos
|
tuvisteis
|
tuvieron
|
|
traer
|
traje
|
trajiste
|
trajo
|
trajimos
|
trajisteis
|
trajeron
|
|
venir
|
vine
|
viniste
|
vino
|
vinimos
|
vinisteis
|
vinieron
|
|
vestir
|
vesti
|
vestiste
|
vistio
|
vestimos
|
vestisteis
|
vistieron
|
ZASTOSOWANIE
Preterito Indefinido ( nazywane również Perfecto Simple ) używamy w następujących przypadkach:
|
Anoche volví a casa muy tarde.
(Wczoraj w nocy wróciłem do domu bardzo późno.) Hace dos días terminó de Pintar de casa. (Dwa dni temu skończył malować dom.) |
|
La II Guerra Mundial se empezó en el año 1939.
(II Wojna Światowa rozpoczęła się w roku 1939.) Salvador Dalí murió en 1989. (Salvador Dalí umarł w 1989 r.) |
|
El domingo pasado no estuvieron en casa.
(W zeszłą niedziele nie było ich w domu.) Ayer no dormí bien. (Wczoraj nie spałem dobrze.) |
|
La ocupación soviética duro muchos años.
(Okupacja sowiecka trwała wiele lat.) La cita de los presidentes no duró más que dos horas. (Spotkanie prezydentów nie trwało dłużej niż dwie godziny.) |
|
Le llame muchas veces pero no contestó.
(Dzwoniłem do niego wiele razy, ale nie odpowiadał.) Al tener 22 años fui a esta discoteca varias veces. (W wieku 22 lat poszedłem do tej dyskoteki kilka razy.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją. Podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik zgodnie z zasadami odmiany danej koniugacji w Preterito Indefinido wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE? (Jak umarł Twój dziadek?) ¿Por qué ayer no viniste? (Dlaczego wczoraj nie przyszedłeś?) |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem odpowiednio odmieniony. Jeżeli, nie używamy podmiotu to analogicznie NO trafia na początek zdania przed czasownik. Oczywiście na początku zdania moga występować okreslinki czasu np. La semana pasada, anoche, anteayer,.... wtedy NO znajdzie się między tym właśnie określnikiem czasu, a czasownikiem w odpowiedniej formie.
|
(PODMIOT) + NO +CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE. (Ania wczoraj tego nie zrobiła, ponieważ nie miała czasu.) Mis padres no tuvieron razón, se equivocaron. (Moi rodzice nie mieli racji, pomylili się.) |
OKREŚLNIKI CZASU
Mówiąc o zastosowaniu czasu Preterito Indefinido wspomniałem, że często stosujemy typowe dla tego czasu określniki są to:
|
AYER
|
WCZORAJ
|
|
AYER POR LA MAÑANA
|
WCZORAJ RANO
|
|
ANOCHE
|
ZESZEJ NOCY
|
|
ANTEAYER
|
PRZEDWCZORAJ
|
|
LA SEMANA PASADA
|
W ZESZŁYM TYGODNIU
|
|
EL MES PASADO
|
W ZESZŁYM MIESIĄCU
|
|
EL AÑO PASADO
|
W ZESZŁYM ROKU
|
|
EL OTRO DIA
|
PEWNEGO RAZU
|
|
ESE/AQUEL DIA
|
TAMTEGO DNIA
|
|
EL LUNES
|
W PONIEDZIAŁEK
|
|
EN 1939
|
W 1939
|
|
HACE TRES MESES
|
TRZY MIESIĄCE TEMU
|
|
HACES DOS AÑO
|
DWA LATA TEMU
|
Hiszpański czas Preterito Perfecto to czas przeszły dokonany złożony, służący do wyrażania czynności, która odbyła się w okresie czasu jeszcze trwającym lub jej skutki są nadal odczuwalne.
Hoy he visto a José. - Dziś widziłam José.
Este verano hemos estado en Perú. - Tego lata byliśmy w Peru.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + Presente de HABER + Participio Pasado + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Dopełnienie to tzw. reszta zdania.
Presente de HABER jest to czasownik posiłkowy HABER odmieniany w Presente de Indicativo.
Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu w Preterito Perfecto.
Presente de HABER
|
Odmiana HABER przez osoby w Presente de Indicativo
|
|
|
yo
|
HE
|
|
tu
|
HAS
|
|
el/ella/Vd.
|
HA
|
|
nosotros/-as
|
HEMOS
|
|
vosotros/-as
|
HABÉIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
HAN
|
Participios Pasado
Większość imiesłowów biernych w języku hiszpańskich tworzy się bardzo prosto wedle poniższej zasady:
|
CANTAR
|
CANTADO
|
|
BEBER
|
BEBIDO
|
|
VIVIR
|
VIVIDO
|
czyli jeżeli w zależności od końcówki czasownika dokonujemy następującej zamiany:
AR => ADO
ER, IR => IDO
Oprócz regularnie tworzonych Participio Pasado istnieją również nieregularne, poniżej przedstawiamy tabelkę najpopularniejszych, nieregularnych Partcipio Pasado :
|
SER
|
SIDO
|
BYĆ
|
|
VER
|
VISTO
|
WIDZIEĆ
|
|
PONER
|
PUESTO
|
KŁAŚĆ
|
|
ESCRIBIR
|
ESCRITO
|
PISAĆ
|
|
ABRIR
|
ABIERTO
|
OTWIERAĆ
|
|
VOLVER
|
VUELTO
|
WRACAĆ
|
|
HACER
|
HECHO
|
ROBIĆ
|
|
ROMPER
|
ROTO
|
ŁAMAĆ
|
|
DECIR
|
DICHO
|
MÓWIĆ
|
ZASTOSOWANIE
Preterito Perfecto (Perfecto Compuesto) używamy w następujących przypadkach:
|
Esta semana no ha salido de casa ninguna vez.
(W tym tygodniu nie wyszedł z domu ani razu.) Hoy hemos visto una película muy buena. (Dziś widzieliśmy bardzo dobry film.) |
|
No has estudiado suficiente y por eso has suspendido el examen.
(Nie uczyłeś się wystarczająco dużo i dlatego oblałeś egzamin.) He terminado todo el trabajo pues tengo tempo libre. (Skończyłem całą pracę więc mam wolny czas.) |
|
José nunca ha estado en Polonia.
(José nigdy nie był w Polsce.) Todavía no he probado ningún plato español. (Jeszcze nie próbowałem żadnego hiszpańskiego dania.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik posiłkowy wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + Presente de HABER + Participio Pasado +...? |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem posiłkowym HABER odpowiednio odmieniony. Jeżeli, nie używamy podmiotu to analogicznie NO trafia na początek zdania przed czasownik posiłkowy. Podobna sytuacja ma miejscę w momencie odmiany czasowników zwrotnych w tym czasie.
|
(PODMIOT) + NO +Presente de HABER + Participio Pasado +... |
ODMIANA CZASOWNIKA ZWROTNEGO
Postanowiłem przedstawić tutaj również przykładową odmianę czasownika zwrotnego w Preterito Perfecto ponieważ jest ona inna niż w czasach teraźniejszych. W zasadzie wszystko sprowadza się do tego, że Zaimek Zwrotny ( Pronombres Reflexivos ) odpowiednio odmieniony wędruje przed czasownik posiłkowy HABER( również odpowiednio odmieniony ), natomiast po Presente de HABER znajduje się czasownik właściwy przyjmujący formę Imiesłowu Biernego ( Peterito Pasado ).
|
Odmiana LEVANTARSE w Preterito Perfecto
|
||
|
yo
|
ME
|
HE LEVANTADO
|
|
tu
|
TE
|
HAS LEVANTADO
|
|
el/ella/Vd.
|
SE
|
HA LEVANTADO
|
|
nosotros/-as
|
NOS
|
HEMOS LEVANTADO
|
|
vosotros/-as
|
OS
|
HABÉIS LEVANTADO
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
SE
|
HAN LEVANTADO
|
OKREŚLNIKI CZASU
Mówiąc o zastosowaniu czasu Preterito Perfecto wspomniałem, że często stosujemy typowe dla tego czasu określniki są to:
|
HOY
|
DZISIAJ
|
|
ESTA MAÑANA
|
DZIŚ RANO
|
|
ESTA SEMANA
|
W TYM TYGODNIU
|
|
ESTE MES
|
W TYM MIESIĄCU
|
|
YA
|
JUŻ
|
|
TODAVIA NO
|
JESZCZE NIE
|
|
UNA VEZ
|
JEDEN RAZ
|
|
DOS VECES
|
DWA RAZY
|
|
MUCHAS VECES
|
WIELE RAZY
|
|
ULTIMA VEZ
|
OSTATNI RAZ
|
|
PRIMERA VEZ
|
PIERWSZY RAZ
|
|
HACE UN AÑO
|
ROK TEMU
|
|
NUNCA
|
NIGDY
|
Hiszpański czas Preterito Pluscuamperfecto to czas zaprzeszły należący do czasów złożonych trybu oznajmującego, służący do wyrażania czynności przeszłych dokonanych. Może on wystąpić zarówno w zdaniu złożonym, jak i pojedynczym.
Ana me confesó que no había terminado ninguna escuela. - Ania wyznała mi, że nie skończyła żadnej szkoły.
Leí lo que me habías escrito. - Przeczytałem to, co mi napisałeś.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + Pretérito imperfecto de HABER + Participio Pasado + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Dopełnienie to tzw. reszta zdania.
Pretérito imperfecto de HABER jest to czasownik posiłkowy HABER odmieniany w Preterito Imperfecto .
Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu.
Pretérito imperfecto de HABER
|
Odmiana HABER przez osoby w Preterito Imperfecto
|
|
|
yo
|
HABIA
|
|
tu
|
HABIAS
|
|
el/ella/Vd.
|
HABIA
|
|
nosotros/-as
|
HABIAMOS
|
|
vosotros/-as
|
HABIAIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
HABIAN
|
Participios Pasado
Większość imiesłowów biernych w języku hiszpańskich tworzy się bardzo prosto wedle poniższej zasady:
|
CANTAR
|
CANTADO
|
|
BEBER
|
BEBIDO
|
|
VIVIR
|
VIVIDO
|
czyli jeżeli w zależności od końcówki czasownika dokonujemy następującej zamiany:
AR => ADO
ER, IR => IDO
Oprócz regularnie tworzonych Participio Pasado istnieją również nieregularne, poniżej przedstawiamy tabelkę najpopularniejszych, nieregularnych Partcipio Pasado :
|
SER
|
SIDO
|
BYĆ
|
|
VER
|
VISTO
|
WIDZIEĆ
|
|
PONER
|
PUESTO
|
KŁAŚĆ
|
|
ESCRIBIR
|
ESCRITO
|
PISAĆ
|
|
ABRIR
|
ABIERTO
|
OTWIERAĆ
|
|
VOLVER
|
VUELTO
|
POWRACAĆ
|
|
HACER
|
HECHO
|
ROBIĆ
|
|
ROMPER
|
ROTO
|
ŁAMAĆ
|
|
DECIR
|
DICHO
|
MÓWIĆ
|
ZASTOSOWANIE
Preterito Pluscuamperfecto używamy w następujących przypadkach:
|
Ayer encontré el libro que había perdido.
(Wczoraj znalazłem książkę, którą zgubiłem.) El lunes pasado entré en la clase cuando todos ya habían empezdo a escribir el examen. (W poprzedni poniedziałek wszedłem do klasy kiedy wszyscy już zaczęli pisać egzamin.) |
|
Esta semana hemos estado en Barcelona. Nunca antes habíamos visto un ciudad tan preciosa.
(W tym tygodniu byliśmy w Barcelonie. Nigdy wcześniej nie widzieliśmy tak pięknego miasta.) Hoy he escrito a mi hermano. Le había escrito muchas veces ya, pero nunca me responde. (Dziś napisałam do mojego brata. Pisałam już do niego wiele razy, ale nigdy mi nie odpowiada.) |
|
No se había sentido bien desde dos horas.
(Nie czuł się dobrze od dwóch godzin.) Habían trabajado durante mucha horas. (Pracowali przez wiele godzin.) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik posiłkowy wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + Pretérito imperfecto de HABER + Participio Pasado +...? El perro escapó. ¿(Tú) le habías tratado bien? (Pies uciekł. Czy (ty) traktowałeś go dobrze?) Mi madre se enfadó conmigo. ¿(Tú)Le habías dicho algo malo sobre mi? (Moja mama się na mnie obraziła. Czy (ty) powiedziałeś jej o mnie coś złego?) |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiot, a czasownikiem posiłkowym HABER odpowiednio odmieniony. Jeżeli, nie używamy podmiotu to analogicznie NO trafia na początek zdania przed czasownik posiłkowy.
|
(PODMIOT) + NO + Pretérito imperfecto de HABER + Participio Pasado +... (Ellos) no habían bailado tango hasta hoy. ((Oni) nie tańczyli tanga do dziś.) (Yo) no había comido dulce desde el 1 de enero hasta esta mañana. ((Ja) nie jadłam słodyczy od 1 stycznia do dzisiejszego ranka.) |
ODMIANA CZASOWNIKA ZWROTNEGO
Postanowiłem przedstawić tutaj również przykładową odmianę czasownika zwrotnego w Preterito Imperfecto ponieważ jest ona inna niż w czasach teraźniejszych. W zasadzie wszystko sprowadza się do tego, że Zaimek Zwrotny ( Pronombres Reflexivos ) odpowiednio odmieniony wędruje przed czasownik posiłkowy HABER( również odpowiednio odmieniony ), natomiast po Pretérito imperfecto de HABER znajduje się czasownik właściwy przyjmujący formę Imiesłowu Biernego ( Peterito Pasado ).
|
Odmiana LEVANTARSE w Preterito Perfecto
|
||
|
yo
|
ME
|
HABIA LEVANTADO
|
|
tu
|
TE
|
HABIAS LEVANTADO
|
|
el/ella/Vd.
|
SE
|
HABIA LEVANTADO
|
|
nosotros/-as
|
NOS
|
HABIAMOS LEVANTADO
|
|
vosotros/-as
|
OS
|
HABIAIS LEVANTADO
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
SE
|
HABIAN LEVANTADO
|
W języku hiszpańskim czas Futuro Imperfecto, służy do określania czynności przyszłej, odpowiada mu polski czas przyszły dokonany jak i niedokonany. W języku potocznym często zastępowany jest przez konstrukcję ir + a + infinitivo. W Futuro Imperfecto de indicativo nie występują żadne oboczności.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) +czasownik odmieniany w danej koniugacji + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Czasownik w języku hiszpańskim jak podaliśmy w dziale o częściach mowy może być odmieniany w 3 koniugacjach -ar,-er, -ir. W Futuro Imperfecto musi być on odmieniany zgodnie z zasadami koniugacji obowiązującymi w tym czasie. Na pocieszenie mogę dodać, że w tym czasie występuje ta sama zasada odmiany we wszystkich grupach, oraz że nie występują oboczności. Jedynie w przypadku odmiany niektórych czasowników zmienia się temat czasownika w stosunku do jego formy bezokolicznikowej.
ODMIANA CZASOWNIKÓW W FUTURO IMPERFECTO
|
Odmiana CZASOWNIKÓW REGULARNYCH w Futuro Imperfecto.
|
|||
|
PODMIOT
|
CANTAR
|
BEBER
|
VIVIR
|
|
yo
|
CANTARÉ
|
BEBERÉ
|
VIVIRÉ
|
|
tu
|
CANTARÁS
|
BEBERÁS
|
VIVIRÁS
|
|
el/ella/Vd.
|
CANTARÁ
|
BEBERÁ
|
VIVIRÁ
|
|
nosotros/-as
|
CANTAREMOS
|
BEBEREMOS
|
VIVIREMOS
|
|
vosotros/-as
|
CANTARÉIS
|
BEBERÉIS
|
VIVIRÉIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
CANTARÁN
|
BEBERÁN
|
VIVIRÁN
|
Powyżej prezentujemy tabelkę odmiany czasowników wszystkich trzech grup koniugacyjnych -ar, -er, -ir przez osoby. Kolorem zielonym zaznaczono końcówki, które się zmieniają. Łatwo zauważyć, że tematem w przypadku tego czasu jest pełna forma bezokolicznikowa, tzn. odmieniając nie odcinamy końcówek -ar, -er, -ir. Dodatkowo ułatwieniem w nauce może być fakt, że we wszystkich grupach dodajemy takie same końcówki w poszczególnych osobach.
Jak już wspomniałem w czasie tym nie występują oboczności. Jednak jest pewna grupa nieregularnych czasowników, u których zmienia się temat podczas ich odmiany w stosunku do formy bezokolicznikowej. Poniżej prezentujemy przykładowe czasowniki.
|
LICZBA POJEDYŃCZA
|
LICZBA MNOGA
|
|||||
|
yo
|
tu
|
el/ella
|
nosotros/-as
|
vosotros/-as
|
ellos/ellas
|
|
|
decir
|
dire
|
diras
|
dira
|
diremos
|
direis
|
diran
|
|
hacer
|
hare
|
haras
|
hara
|
haremos
|
hareis
|
haran
|
|
poder
|
podre
|
podras
|
podra
|
podremos
|
podreis
|
podran
|
|
poner
|
pondre
|
pondras
|
pondra
|
pondremos
|
pondreis
|
pondran
|
|
querer
|
querre
|
querras
|
querra
|
querremos
|
querreis
|
querran
|
|
saber
|
sabre
|
sabras
|
sabra
|
sabremos
|
sabreis
|
sabran
|
|
salir
|
saldre
|
saldras
|
saldra
|
saldremos
|
saldreis
|
saldran
|
|
tener
|
tendre
|
tendras
|
tendra
|
tendremos
|
tendreis
|
tendran
|
|
venir
|
vendre
|
vendras
|
vendra
|
vendremos
|
vendreis
|
vendran
|
ZASTOSOWANIE
Futuro Imperfecto używamy w następujących sytuacjach:
|
Te lo diré mañana.
(Powiem Ci to jutro.) Luego explicaremos lo que queremos hacer. (Później wytłumaczymy co chcemy zrobić.) |
|
¿Quién será mi marido?
(Kto zostanie moim mężem?) ¿Dónde enctonraremos la felicidad? (Gdzie znajdziemy szczęście?) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik zgodnie z zasadami odmiany w Futuro Imperfecto wskazuje nam na adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE? ¿Cuándo saldrás del hospital? ¿Donde dormirán después del concierto? |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiot, a czasownik odpowiednio odmieniony w czasie Futuro Imperfecto. Ze względu na częste pomijanie podmiotu w języku hiszpańskim NO występujące przed czasownikiem bardzo często trafia na początek zdania ( chyba że występują jakieś określniki czasu, lub inne części mowy stojące przed czasownikiem ).
|
(PODMIOT) + NO + CZASOWNIK + DOPEŁNIENIE. Juan nunca entcontrará su destino. Algún día llegaráis a la conclusón que no hace falta trabjar tanto. |
OKREŚLNIKI CZASU
Mówiąc o zastosowaniu czasu Futurp Imperfecto wspomniałem, że często stosujemy typowe dla tego czasu określniki, są to:
|
LUEGO
|
POTEM
|
|
MAÑANA
|
JUTRO
|
|
MAS TARDE
|
PÓŹNIEJ
|
|
ESTA NOCHE
|
DZIŚ WIECZOREM
|
|
EL AÑO QUE VIENE
|
W PRZYSŁYM ROKU
|
|
LA SEMANA QUE VIENE
|
W PRZYSŁYM TYGODNIU
|
|
EL MES QUE VIENE
|
W PRZYSŁYM MIESIĄCU
|
|
DENTRO DE UN MES
|
ZA MIESIAC
|
|
DENTRO DE TRES AÑOS
|
ZA TRZY LATA
|
Mañana habrá terminado el proyecto. Jutro będzie miał skończony projekt.
Tendré hijos cuando habré terminado los estudios. Będę miała dzieci jak będę miała skończone studia.
KONSTRUKCJA ZDANIA
|
(Podmiot) + Futuro Imperfecto de HABER + Participio Pasado + dopełnienie.
|
Podmiot podobnie jak w języku polskim występuje opcjonalnie.
Dopełnienie to tzw. reszta zdania.
Futuro Imperfecto de HABER jest to czasownik posiłkowy HABER odmieniany w Futuro Imperfecto .
Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu w Futuro Imperfecto.
Futuro Imperfecto de HABER
|
Odmiana HABER przez osoby w Futuro Imperfecto
|
|
|
yo
|
HABRÉ
|
|
tu
|
HABRÁS
|
|
el/ella/Vd.
|
HABRÁ
|
|
nosotros/-as
|
HABREMOS
|
|
vosotros/-as
|
HABRÉIS
|
|
ellos/ellas/Vds.
|
HABRÁN
|
Participios Pasado
Większość imiesłowów biernych w języku hiszpańskich tworzy się bardzo prosto wedle poniższej zasady:
|
CANTAR
|
CANTADO
|
|
BEBER
|
BEBIDO
|
|
VIVIR
|
VIVIDO
|
czyli jeżeli w zależności od końcówki czasownika dokonujemy następującej zamiany:
AR => ADO
ER, IR => IDO
Oprócz regularnie tworzonych Participio Pasado istnieją również nieregularne, poniżej przedstawiamy tabelkę najpopularniejszych, nieregularnych Partcipio Pasado :
|
SER
|
SIDO
|
BYĆ
|
|
VER
|
VISTO
|
WIDZIEĆ
|
|
PONER
|
PUESTO
|
KŁAŚĆ
|
|
ESCRIBIR
|
ESCRITO
|
PISAĆ
|
|
ABRIR
|
ABIERTO
|
OTWIERAĆ
|
|
VOLVER
|
VUELTO
|
WRACAĆ
|
|
HACER
|
HECHO
|
ROBIĆ
|
|
ROMPER
|
ROTO
|
ŁAMAĆ
|
|
DECIR
|
DICHO
|
MÓWIĆ
|
ZASTOSOWANIE
Futuro Perfecto używamy w następujących przypadkach:
|
Cuando volverás en casa, yo habré preprado algo para comer.
(Kiedy wrócisz do domu, ja już będę miała przygotowane coś do jedzenia.) Al tener 25 años ya habré comprado una casa. (W wieku 25 alt będę miał już kupiony dom.) |
|
Es muy tarde. Nuestros hijos ya habrán llegado a Madrid.
(Jest bardzo późno. Nasze dzieci pewnie dotarły już do Madrytu.) (Osoba wypowiadająca się myśli, uważa, że dzieci powinny już przybyć do Madrytu, choć nie może być tego pewna. )
|
|
No tengo fuerzas. ¿Cómo habré termindo de leerlo?
(Nie mam siły. Jak skończę to czytać?) Necesito una cacerola muy grande. ¿Dónde lo habrá comprado? (Potrzebuję dużego garnka. Gdzież go kupię?) |
PYTANIA I PRZECZENIA
Tworzenie pytań w języku hiszpańskim jest stosunkowo łatwe. Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot jest najczęściej pomijany, ponieważ już sam odpowiednio odmieniony czasownik posiłkowy wskazuje nam adrestata pytania.
|
¿(PODMIOT) + Futuro Imperfecto de HABER + Participio Pasado +...? (Czyżby był w stanie mnie okłamać?) ¿Habrán limpiado toda la casa por ellos mismos? (Czyżby posprzątali mieszkanie sami?) |
Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem posiłkowym HABER odpowiednio odmieniony. Jeżeli, nie używamy podmiotu to analogicznie NO trafia na początek zdania przed czasownik posiłkowy. Podobna sytuacja ma miejscę w momencie odmiany czasowników zwrotnych w tym czasie.
|
(PODMIOT) + NO + Futuro Imperfectode HABER + Participio Pasado +... (Pewnie nie myślałeś, że Carmen to jego siostra.) No habíais comprado sal. Sempre olvidáis hacerlo. (Pewnie nie kupiliście soli. Zawsze zapominacie to zrobić.) |